Over and out met sociale dumping Ryanair?

Ryanair
Het loopt tegenwoordig niet bepaald van een leien dakje bij luchtvaartmaatschappij Ryanair. Een uitspraak van het Europees Hof van Justitie (EHJ) en groeiende onvrede bij het personeel brengen de lowcostmaatschappij in moeilijkheden. Tientallen vluchten waren al geschrapt, een paar dagen geleden werden er nog eens een pak schrappingen voor de winter aangekondigd. tot grote onvrede van de reizigers. Wat is er aan de hand bij de schijnbaar succesvolle luchtvaartmaatschappij?  
(Dit artikel verscheen in Visie 29 september, Jelgher Wandels )
Werknemers van Ryanair worden allemaal aangenomen met goedkope Ierse contracten. Die laten de maatschappij toe haar personeelskosten te drukken.. Maar werknemers maken geen aanspraak op de sociale rechten die gelden in het land waar ze werken en moeten naar een Ierse rechtbank stappen bij een geschil met hun werkgever. 
Zes gewezen Ryanairstewardessen pikten dat niet en stapten in 2011 samen met het CNE, de Franstalige christelijke bediendevakbond, naar de arbeidsrechtbank in Bergen. Omdat in hun contract stond dat Charleroi hun thuisbasis was en dat ze op minder dan een uur van de luchthaven moesten wonen, vonden ze dat ze onder het Belgische arbeidsrecht vielen en aanspraak maakten op de Belgische sociale rechten. Ryanair deed de zaak meteen van de hand en zei dat ze zich moesten houden aan de regels van hun contract. De zaak belandde uiteindelijk bij het EHJ, dat vorige maand besliste dat ‘de rechtbank op de plaats waar de werknemers de meeste van hun verplichtingen tegenover de werkgever vervullen, bevoegd is’. Nationale rechters kunnen zelf nog bepalen waar die plaats is aan de hand van een aantal criteria. Het Hof wijst de thuisbasis alvast aan als belangrijkste indicatie. 
De beslissing kan op veel lof rekenen bij de vakbonden. ‘We zijn erg tevreden met de uitspraak’, zegt Piet Van Den Bergh, expert arbeidsrecht bij het ACV. ‘Dit is een duidelijk signaal dat Ryanair zijn goedkope personeelsbeleid moet aanpassen en de sociale rechten van haar werknemers moet respecteren.’ Toch zegt Ryanair haar personeelsbeleid niet te zullen veranderen. De uitspraak betekent immers niet dat Ierse contracten verboden zijn. ‘Werknemers moeten nog altijd zelf naar de rechtbank stappen in het land waar ze het meeste werken om hun sociale rechten af te dwingen. Maar als die rechtbanken telkens een uitspraak doen in het voordeel van de werknemers, wordt het voor Ryanair wel erg moeilijk om die rechten te blijven omzeilen. Vroeg of laat zal hun dumpingspolitiek onhoudbaar worden’, zegt Piet Van Den Bergh. 
Sociale onrust 
Sinds de uitspraak van het Hof lijkt de onvrede bij het personeel van Ryanair sterk toe te nemen. De voorbije weken moest de maatschappij tienstallen vluchten schrappen door een tekort aan piloten. Volgens Ryanair-topman O’Leary had dit enkel te maken met nog op te nemen verlofdagen, maar snel bleek dat er veel meer aan de hand was en dat de onrust in het bedrijf al veel langer woedt al langer onrust in het bedrijf. ‘Ryanair kampt al een tijd met een leegloop van piloten’, zegt Kurt Callaerts van ACV-Transcom. ‘Velen geven er de brui aan of trekken weg naar andere luchtvaartmaatschappijen omdat ze de hoge werkdruk en de slechte arbeidscontracten niet meer pikken. Ryanair zit met een personeelstekort en kan niet anders dan vluchten te schrappen. Het bedrijf draagt nu de gevolgen van haar eigen personeelsbeleid’, zegt Kurt Callaerts. 
De crisis bij Ryanair vertaalt zich ook in een groeiende ontevredenheid bij de reizigers. Ryanair moet schadevergoedingen betalen waarvan de kosten hoog kunnen oplopen. De directie gaat intussen over tot drastische maatregelen. Ze dreigt ermee het verlof van piloten in te korten. Een slechte zet volgens Kurt Callaerts. ‘Zolang het bedrijf het zo bont blijft maken, zal de situatie er niet op verbeteren.’ Hoe en wanneer Ryanair deze crisis zal kunnen bedwingen, valt niet te voorspellen. Maar het is duidelijk dat er iets moet veranderen. 
De voorbije dagen werden nog meer schrappingen aangekondigd. Intussen is er steeds meer (ex-)personeel dat durft te getuigen over de werkomstandigheden. Zo vertelde een ex-piloot in Terzake over de verdeel- en heersstrategie van het management, over hoe het personeel zelfs geen gratis water krijgt aan boord, en hun eigen uniformen en medische keuring.